Świeżą plamę z długopisu usuniesz alkoholem — spirytusem albo izopropanolem — przykładanym, a nie wcieranym, z ręcznikiem papierowym pod spodem. Flamaster na bazie wody zwykle schodzi z płynem do naczyń i letnią wodą, kredkę woskową trzeba najpierw zeskrobać, a dopiero potem myć. Najczęstszy błąd to wrzucenie poplamionej rzeczy do pralki „na próbę”: po praniu i suszeniu tusz zostaje we włóknach na dobre.
Pytanie wraca do nas co roku w październiku, kiedy dzieci na dobre siedzą już nad zeszytami: długopis w kieszeni koszuli, flamaster na jasnej kanapie, kredka na spodniach, która przeszła przez cały cykl prania. Poniżej zebraliśmy metody zalecane przez poradnik plamowy University of Georgia Extension (tusz: długopis, flamaster, pieczątka) oraz osobną instrukcję tej samej uczelni dla plam z kredek. Dobraliśmy je do tego, co zwykle jest w polskim domu.
W skrócie
- Długopis: alkohol na wacik, plama tuszem w dół na ręcznik papierowy, podkładkę zmieniaj, gdy nabierze koloru.
- Flamaster: najpierw woda z płynem do naczyń, alkohol dopiero wtedy, gdy kolor dalej „krwawi”.
- Kredka woskowa: zeskrobać, odplamiacz z obu stron tkaniny, potem płyn do naczyń i pranie w ciepłej wodzie.
Dlaczego plama z długopisu się rozmazuje?
Tusz w długopisie kulkowym to barwnik rozpuszczony w oleistym nośniku. Woda go praktycznie nie rusza, za to alkohol rozpuszcza — i właśnie dlatego tak łatwo o katastrofę. Rozpuszczony tusz szuka drogi. Kiedy pocierasz plamę szmatką, rozprowadzasz go po coraz większej powierzchni. Kiedy przykładasz alkohol od góry, a pod spodem nic nie ma, tusz przechodzi na drugą warstwę materiału albo w gąbkę siedziska.
Rozwiązanie jest proste, choć wymaga cierpliwości: tkanina leży plamą w dół na złożonym ręczniku papierowym, a ty dociskasz od lewej strony wacik nasączony alkoholem. Tusz ma wtedy tylko jedną drogę — w papier. Co minutę przesuń tkaninę na czyste miejsce podkładki. Gdy papier przestaje się barwić, przepłucz plamę i dopiero wtedy pierz normalnie.
Dwie rzeczy przed startem. Sprawdź metkę i przetestuj alkohol w niewidocznym miejscu, np. na zapasie szwu. Poradnik UGA wymienia włókna, którym alkohol szkodzi: acetat, triacetat, modakryl i akryl. Na acetacie wolno go użyć tylko rozcieńczonego (2 części wody na 1 część alkoholu). Aceton, który często pada w internetowych poradach, na acetat i triacetat w ogóle się nie nadaje — potrafi rozpuścić samo włókno.
Plama z długopisu, flamastra i kredki: co na jaki materiał
| Plama | Bawełna, len, poliester (do prania) | Kanapa, fotel (tapicerka) | Czego unikać |
|---|---|---|---|
| Długopis niebieski/czarny | Alkohol na wacik, podkładka z ręcznika papierowego, potem pranie | Kilka kropli alkoholu na wacik, przykładać i od razu osuszać; nie moczyć gąbki | Pocierania, gorącej wody, suszarki przed usunięciem plamy |
| Długopis czerwony | Namoczyć na 30 min w ciepłej wodzie z płynem do naczyń, potem alkohol | Jak wyżej; resztki — 3% woda utleniona jako ostatnia deska ratunku | Wody utlenionej na kolorowych tkaninach bez testu |
| Flamaster (zmywalny, na bazie wody) | Zimna woda + płyn do naczyń, płukanie od lewej strony | Gąbka z roztworem łyżeczki płynu na szklankę letniej wody, osuszanie | Zalewania dużą ilością wody (zacieki) |
| Flamaster permanentny | Alkohol lub odplamiacz do prania, aż kolor przestanie „krwawić” | Alkohol punktowo; przy jasnym obiciu często konieczny fachowiec | Acetonu na acetacie i triacetacie |
| Kredka woskowa | Zeskrobać, odplamiacz z obu stron, płyn do naczyń, pranie w ciepłej wodzie | Zeskrobać tępym nożem, roztwór płynu do naczyń; resztki barwnika — alkohol z wodą 1:2 | Prasowania „przez papier” na delikatnych tkaninach bez testu |
Ubranie po długopisie lub flamastrze krok po kroku
- Nie pierz od razu. Poradnik UGA wprost ostrzega, że pranie może utrwalić plamę. Najpierw zdejmujesz tusz, dopiero potem pralka.
- Pod plamę włóż złożony ręcznik papierowy albo kawałek starej, białej bawełny. Na koszuli i spodniach — między warstwy materiału, żeby tusz nie przeszedł na tył.
- Nasącz wacik spirytusem lub izopropanolem (w aptece i drogerii kosztuje kilka złotych). Dociskaj od lewej strony, nie trzyj.
- Zmieniaj podkładkę, gdy się zabarwi. Przy dużej plamie trwa to 10–15 minut, przy zaschniętej dłużej.
- Kiedy tusz przestaje schodzić, przepłucz miejsce wodą, nałóż odrobinę płynu do naczyń, delikatnie rozprowadź palcami i wypierz zgodnie z metką.
- Przed suszarką sprawdź efekt na mokro i na sucho. Jeśli został cień, powtórz alkohol — w suszarce ślad się utrwali.
Przy flamastrach zmywalnych kolejność jest odwrotna: najpierw woda z płynem do naczyń, bo te tusze są projektowane tak, żeby schodziły z wodą. Alkohol zostaw na resztki. Z permanentnym markerem bywa różnie — poradnik zaznacza, że takie tusze są bardzo trudne do usunięcia, a zaschnięte mogą nie zejść wcale. Działaj tego samego dnia.
Plecak, piórnik i kurtka szkolna dostają tusz najczęściej. Jak je prać, żeby przy okazji nie zniszczyć usztywnień i nadruków, opisaliśmy w tekście o praniu plecaka szkolnego.
Długopis i flamaster na kanapie — mniej płynu, więcej cierpliwości
Z obiciem nie da się zrobić „podkładki od spodu”, więc cała praca polega na tym, żeby nie przemoczyć materiału. Woda i alkohol, które przejdą w piankę siedziska, potrafią wyciągnąć tusz z powrotem na wierzch jako szarą obwódkę.
- Zacznij od metki pod siedziskiem. Kod „W” oznacza czyszczenie wodnymi środkami, „S” — tylko rozpuszczalnikami, „WS” — jednym lub drugim, „X” — wyłącznie odkurzanie. Przy „S” i „X” domowe metody z wodą odpadają.
- Kilka kropli alkoholu na wacik, nie na kanapę. Przyłóż, przytrzymaj kilka sekund, od razu osusz czystym ręcznikiem papierowym. Pracuj od brzegu plamy do środka.
- Resztki koloru: roztwór łyżeczki płynu do naczyń na szklankę letniej wody, nakładany gąbką, potem gąbka z czystą wodą i dokładne osuszenie.
- Czerwony tusz, który dalej widać — 3-procentowa woda utleniona, ale tylko po teście w niewidocznym miejscu i jako ostatni krok.
Na skórze naturalnej żadnej z tych metod nie stosuj — alkohol wysusza i odbarwia lico. Tu bezpieczniej użyć preparatu do skór i zostawić resztę fachowcowi.
Kredka woskowa po praniu — da się to uratować?
Zwykle tak, choć bywa żmudnie. Pojedynczą plamę zeskrob tępą stroną noża albo łyżeczką. Potem połóż materiał plamą w dół na ręcznikach papierowych, spryskaj odplamiaczem, odczekaj 2 minuty, odwróć i powtórz z drugiej strony. Następnie wetrzyj płyn do naczyń i wypierz w ciepłej lub gorącej wodzie — na tyle, na ile pozwala metka. Na tapicerce, po zeskrobaniu wosku, wystarczy zwykle roztwór płynu do naczyń; jeśli zostaje barwnik, UGA zaleca alkohol rozcieńczony z wodą w proporcji 1:2.
Gorzej, gdy kredka „przeszła” przez całe pranie i suszarkę, plamiąc kilka rzeczy naraz. Wtedy poradnik uczelni proponuje oddać cały wsad do pralni chemicznej — domowe odplamianie każdej rzeczy osobno często kończy się tylko częściowym sukcesem. Przy okazji zajrzyj do bębna i na uszczelkę: resztki wosku lepiej przetrzeć, zanim wrzucisz jasne rzeczy. Jeśli po praniu na ciemnych ubraniach pojawiają się inne białe ślady, to zwykle nie wosk, tylko detergent — piszemy o tym w artykule o białych plamach na czarnych ubraniach po praniu.
Pasta do zębów, mleko, lakier do włosów — co z domowymi trikami?
Lakier do włosów był kiedyś skuteczny, bo zawierał dużo alkoholu. Dzisiejsze lakiery mają w składzie także polimery utrwalające, które zostawiają na tkaninie sztywną, lepką warstwę — lepiej sięgnąć po czysty spirytus. Mleko i pasta do zębów krążą w poradach od lat, ale poważne poradniki plamowe ich nie wymieniają. Pasta ma w sobie ścierniwo, więc na delikatnej tkaninie może zmatowić włókna. Sól i ocet na świeżym tuszu też nic nie wnoszą.
Przy chemii obowiązują proste zasady: wietrz pomieszczenie, pracuj w rękawiczkach, trzymaj alkohol z dala od ognia i nie mieszaj środków. Szczególnie nie łącz wybielacza z chlorem z amoniakiem ani z octem — to mieszanki, przed którymi ostrzegają same instrukcje odplamiania.