Kakao naturalne czy alkalizowane – które wybrać, jeśli zależy nam nie tylko na smaku, ale również na wartości odżywczej? Kakao naturalne zazwyczaj zawiera więcej flawanoli, ponieważ nie przechodzi dodatkowej obróbki zasadowej. Kakao alkalizowane jest często ciemniejsze, łagodniejsze i mniej kwaśne, ale podczas jego produkcji część cennych związków roślinnych ulega przemianom lub rozkładowi. Różnica może być znaczna, choć nie da się jej ocenić wyłącznie na podstawie smaku, koloru czy ceny produktu, informuje Miele Experience.
To szczególnie istotne jesienią i zimą, kiedy kakao częściej trafia do gorących napojów, owsianki, ciast i domowych deserów. Dwa opakowania o podobnej zawartości tłuszczu i niemal identycznym aromacie mogą dostarczać bardzo różnych ilości flawanoli. Wyjaśniamy, skąd bierze się ta różnica i jak rozpoznać oba rodzaje kakao w sklepie.

Kakao naturalne a alkalizowane – najważniejsze różnice
Obydwa produkty powstają z ziaren kakaowca. Podstawowa różnica polega na zastosowaniu dodatkowego etapu technologicznego, nazywanego alkalizacją lub procesem holenderskim (Dutch processing).
Podczas alkalizacji surowiec kakaowy poddaje się działaniu substancji o odczynie zasadowym, na przykład węglanu potasu. Zmienia to jego kwasowość, barwę, aromat oraz zachowanie podczas przygotowywania żywności.
| Cecha | Kakao naturalne | Kakao alkalizowane |
|---|---|---|
| Obróbka | Bez dodatkowej alkalizacji | Poddane działaniu substancji zasadowych |
| Odczyn pH | Zwykle około 5,0–6,0 | Najczęściej bliższy obojętnemu lub zasadowy |
| Kolor | Zwykle jaśniejszy, brązowy | Często ciemnobrązowy lub czerwonobrązowy |
| Smak | Bardziej kwaśny, wyrazisty, czasem cierpki | Łagodniejszy, mniej kwaśny |
| Flawanole | Zwykle większa zawartość | Często wyraźnie mniejsza zawartość |
| Zastosowanie | Napoje, owsianki, desery, wypieki z sodą | Napoje, kremy, ciemne wypieki i desery |
| Zamienność w przepisach | Zależy od składników spulchniających | Nie zawsze zastępuje naturalne kakao w proporcji 1:1 |
Różnice dotyczą typowych produktów. Nie każde kakao naturalne musi być jasne i kwaśne, podobnie jak nie każde alkalizowane będzie niemal czarne. Znaczenie mają również odmiana ziaren, fermentacja, prażenie i stopień odtłuszczenia.
Ile flawanoli znika podczas alkalizacji kakao? Badania pokazują duże różnice
Flawanole to grupa związków należących do polifenoli. W kakao występują między innymi epikatechina, katechina i procyjanidyny. Ich zawartość zależy zarówno od właściwości ziaren, jak i kolejnych etapów produkcji.
W opublikowanym w 2008 roku badaniu „Impact of alkalization on the antioxidant and flavanol content of commercial cocoa powders” naukowcy porównali kakao naturalne oraz produkty poddane alkalizacji o różnym nasileniu.
Wyniki pokazały, że im intensywniejsza była obróbka zasadowa, tym mniejsza była przeciętna zawartość flawanoli. W porównaniu z kakao naturalnym autorzy odnotowali średnio około 22% mniej flawanoli w kakao lekko alkalizowanym, 54% mniej w średnio alkalizowanym i 89% mniej w silnie alkalizowanym.
Straty flawanoli podczas silnej alkalizacji mogą więc zbliżać się do 90%. Nie oznacza to jednak, że każdy alkalizowany produkt traci dokładnie tyle samo.
Jak zmienia się zawartość flawanoli? Porównanie na przykładzie 100 jednostek
Poniższa tabela przedstawia własne przeliczenie procentowych różnic raportowanych w badaniu. Przyjęto, że kakao naturalne zawiera umownie 100 jednostek flawanoli. Nie są to rzeczywiste miligramy w porcji produktu.
| Rodzaj kakao | Średni spadek względem naturalnego | Pozostała ilość ze 100 jednostek |
|---|---|---|
| Naturalne | Punkt odniesienia | 100 |
| Lekko alkalizowane | Około 22% | 78 |
| Średnio alkalizowane | Około 54% | 46 |
| Silnie alkalizowane | Około 89% | 11 |
Takie zestawienie dobrze pokazuje skalę różnic, ale nie pozwala obliczyć zawartości flawanoli w konkretnym opakowaniu. Aby to zrobić, potrzebne są wyniki analizy laboratoryjnej danego produktu.
Co więcej, poszczególne związki nie reagują na alkalizację identycznie. Badania wykazały, że w określonych warunkach zawartość katechiny może wzrosnąć, podczas gdy ilość epikatechiny i części procyjanidyn maleje. Dlatego nie należy utożsamiać wszystkich polifenoli z flawanolami ani traktować każdego wyniku dotyczącego aktywności przeciwutleniającej jako pomiaru flawanoli.
Potwierdza to również badanie dotyczące różnych substancji i dawek stosowanych podczas alkalizacji kakao. Autorzy wykazali, że rodzaj i stężenie substancji alkalizującej wpływają jednocześnie na barwę, aromat oraz ilość polifenoli.
Dlaczego kakao o podobnym smaku może zawierać różne ilości flawanoli?
Smak kakao nie zależy od jednego związku chemicznego. Tworzą go między innymi substancje aromatyczne powstające podczas fermentacji i prażenia, naturalne kwasy, związki odpowiedzialne za gorycz oraz cząsteczki wywołujące uczucie cierpkości.
Flawanole mogą uczestniczyć w odczuwaniu goryczy i cierpkości, ale nie są jedynym źródłem tych wrażeń. Podczas alkalizacji zmienia się nie tylko ich zawartość, lecz także kwasowość i profil aromatyczny proszku.
W efekcie dwa produkty mogą smakować podobnie czekoladowo, choć ich skład chemiczny jest inny. Producenci mogą również uzyskiwać zbliżony smak przez dobór ziaren i parametrów prażenia.
Nie działa więc prosta zasada: bardziej gorzkie kakao zawsze zawiera więcej flawanoli. Naturalny proszek może być delikatny, a produkt alkalizowany nadal intensywnie gorzki.
Kolor i intensywność smaku kakao nie są wiarygodnym miernikiem zawartości flawanoli. Mogą podpowiadać, jaki proces zastosowano, ale nie zastąpią informacji o produkcji lub badań składu.

Jak rozpoznać kakao alkalizowane na etykiecie?
Najbardziej praktyczna metoda to przeczytanie nazwy produktu oraz wykazu składników. Sam napis „100% kakao” nie daje pewności, że proszek nie został poddany alkalizacji.
Na opakowaniach mogą pojawiać się określenia:
- „kakao alkalizowane” lub „kakao poddane alkalizacji”;
- „kakao o obniżonej kwasowości”;
- „Dutch processed cocoa”;
- „alkalized cocoa powder”;
- „regulator kwasowości: węglany potasu” lub inna substancja stosowana do alkalizacji.
Jeśli zależy nam na kakao niealkalizowanym, najlepiej szukać wyraźnej deklaracji „kakao naturalne” lub „niealkalizowane”. Brak informacji o alkalizacji nie jest jeszcze jej pewnym wykluczeniem.
Warto też odróżnić czyste kakao od rozpuszczalnego napoju kakaowego. Ten drugi może zawierać cukier, mleko w proszku, aromaty i inne dodatki. Informacja „smak czekoladowy” nie mówi praktycznie nic o ilości kakao, a tym bardziej flawanoli.
Czy kakao 100% i kakao odtłuszczone oznaczają to samo?
Nie. Informacja „100% kakao” dotyczy składu produktu, natomiast określenie „odtłuszczone” odnosi się do zawartości tłuszczu kakaowego.
Można kupić kakao naturalne o różnej zawartości tłuszczu oraz kakao alkalizowane o różnej zawartości tłuszczu. Sama liczba gramów tłuszczu na 100 g nie pozwala określić poziomu flawanoli.
Czy 200 mg flawanoli dziennie wystarczy? Co rzeczywiście mówi EFSA?
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oceniał związek między spożywaniem flawanoli kakaowych a prawidłowym funkcjonowaniem naczyń krwionośnych.
Na podstawie tej oceny w Unii Europejskiej dopuszczono określone oświadczenie zdrowotne dotyczące flawanoli kakaowych. Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2015/539 korzystny efekt wskazany w tym oświadczeniu uzyskuje się przy dziennym spożyciu 200 mg odpowiednio określonych flawanoli kakaowych.
„Cocoa flavanols help maintain the elasticity of blood vessels, which contributes to normal blood flow”.Komisja Europejska, rozporządzenie (UE) 2015/539
W tłumaczeniu oznacza to, że flawanole kakaowe pomagają utrzymać elastyczność naczyń krwionośnych, co przyczynia się do prawidłowego przepływu krwi.
To jednak nie jest zalecenie, aby każdy codziennie spożywał określoną ilość zwykłego kakao. Warunki stosowania oświadczenia dotyczą produktów dostarczających wymaganą ilość odpowiednich flawanoli, a nie dowolnej porcji proszku kakaowego.
Przykładowo, jeśli producent nie podaje ilości flawanoli w miligramach, nie można stwierdzić, czy dwie łyżeczki produktu dostarczą 200 mg tych substancji. Z samej deklaracji „naturalne” również nie da się tego wyliczyć.
Trzeba też odróżnić wyniki badań nad funkcjonowaniem naczyń od dowodów na zapobieganie zawałom czy udarom. Dopuszczone oświadczenie nie oznacza, że zwykłe kakao jest lekiem lub zapewnia ochronę przed chorobami sercowo-naczyniowymi.
Jakie kakao wybrać do picia, owsianki i pieczenia?
Nie zawsze ten sam rodzaj proszku będzie najlepszym wyborem. W praktyce trzeba rozdzielić dwa cele: zachowanie możliwie wysokiej zawartości flawanoli oraz uzyskanie określonego smaku i wyglądu potrawy.
| Zastosowanie | Praktyczny wybór | Dlaczego? |
|---|---|---|
| Kakao do codziennego picia | Naturalne, bez cukru | Zwykle większa zawartość flawanoli |
| Owsianka lub jogurt | Naturalne | Nie wymaga łagodzenia smaku dodatkowymi składnikami, jeśli odpowiada nam jego kwasowość |
| Ciemny krem czekoladowy | Alkalizowane lub naturalne | Alkalizowane daje często ciemniejszy kolor i łagodniejszy smak |
| Ciasto z sodą oczyszczoną | Najczęściej naturalne, zgodnie z przepisem | Jego kwasowość może uczestniczyć w reakcji spulchniającej |
| Brownie i desery bez pieczenia | Obydwa rodzaje | Wybór zależy głównie od smaku, barwy i receptury |
| Ciasto z proszkiem do pieczenia | Zgodnie z przepisem | Sam proszek zawiera składniki potrzebne do spulchniania |
Do codziennej owsianki można zacząć od 5–10 g naturalnego kakao, dobierając ilość do smaku. Nie jest to dawka zapewniająca określoną ilość flawanoli, lecz praktyczna porcja kulinarna.
Kakao sprawdzi się również jako dodatek do naleśników proteinowych z twarogiem. W przypadku naleśników niewielka zmiana rodzaju kakao wpływa zwykle przede wszystkim na smak i barwę, natomiast w ciastach mocno spulchnianych sodą może również zmienić efekt pieczenia.
Do deserów bez pieczenia oba rodzaje można wykorzystać bardziej swobodnie. Przykładem są domowe batony bez pieczenia, w których ostateczny smak zależy także od daktyli, orzechów i pozostałych dodatków.
Czy wysoka temperatura niszczy flawanole w kakao?
Flawanole są podatne na zmiany podczas przetwarzania żywności, ale ich straty nie zależą wyłącznie od temperatury. Znaczenie mają również czas ogrzewania, odczyn środowiska i skład pozostałych składników.
Badanie opublikowane w 2024 roku w czasopiśmie „Food Chemistry: X” opisuje różnice w profilach związków występujących w komercyjnych proszkach kakaowych alkalizowanych i niealkalizowanych. Pokazuje ono, że obróbka technologiczna zmienia skład kakao na wiele sposobów, nie tylko przez obniżenie zawartości pojedynczej substancji.
Nie ma podstaw, aby przyjmować, że zalanie kakao gorącą wodą niszczy wszystkie flawanole. Nie można też obiecać, że przygotowanie napoju w temperaturze dokładnie 60°C czy 70°C pozwoli zachować określony procent tych związków.
Jeżeli głównym celem jest wybór produktu potencjalnie bogatszego we flawanole, ważniejszą wskazówką jest brak alkalizacji niż sam sposób podgrzania gotowego napoju.

Trzy błędy przy wyborze kakao, które mogą wprowadzać w błąd
- Wybieranie najciemniejszego kakao jako najbardziej wartościowego. Bardzo ciemny kolor może być skutkiem intensywnej alkalizacji. Taki proszek nie musi zawierać więcej flawanoli niż jaśniejszy.
- Traktowanie gorzkiego smaku jako dowodu wysokiej zawartości polifenoli. Gorycz zależy od wielu substancji oraz sposobu przetwarzania ziaren.
- Przeliczanie deklaracji 100% kakao na miligramy flawanoli. Procent kakao nie mówi, ile tych związków pozostało po fermentacji, prażeniu i ewentualnej alkalizacji.
Przy porównywaniu produktów warto oddzielać informacje o cukrze, tłuszczu, kaloryczności oraz flawanolach. Tak samo przy innych produktach spożywczych pojedynczy parametr nie daje pełnego obrazu wartości odżywczej. Pokazuje to również nasze porównanie skyru, jogurtu greckiego i kefiru, w którym znaczenie ma jednocześnie białko, wapń i skład.
Kakao naturalne czy alkalizowane – które ostatecznie warto kupić?
Jeśli kupujesz czyste kakao przede wszystkim do regularnego picia lub dodawania do posiłków i zależy Ci na flawanolach, rozsądnym wyborem będzie produkt wyraźnie oznaczony jako niealkalizowany. Badania pokazują, że przeciętnie zachowuje więcej tych związków niż proszek po intensywnej obróbce zasadowej.
Jeśli natomiast przygotowujesz ciemne ciasto, krem lub napój o delikatniejszym smaku, kakao alkalizowane może być bardziej odpowiednie. Nie jest produktem bezwartościowym – nadal dostarcza składników charakterystycznych dla kakao, choć zawartość części polifenoli może być niższa.
Najważniejszy wniosek jest prosty: podobny smak nie oznacza podobnej zawartości flawanoli. Kupując kakao, sprawdzaj przede wszystkim sposób przetwarzania i skład. A jeśli producent deklaruje konkretną zawartość flawanoli, zwróć uwagę, czy podaje ją w miligramach na porcję oraz na jakiej podstawie ustalono tę wartość.
Polecamy również lekturę: Kran ogrodowy, wodomierz i rury przed mrozem: jak zabezpieczyć instalację wodną, żeby nic nie pękło zimą

