Tak, rząd zamierza rozszerzyć system kaucyjny o małe jednorazowe butelki szklane po alkoholu, potocznie nazywane „małpkami”. Na 5 października 2026 roku nie są one jednak jeszcze objęte obowiązkową kaucją. Ministerstwo Klimatu i Środowiska potwierdziło po pierwszym roku działania systemu, że przygotowywane są zmiany ustawowe dotyczące szkła jednorazowego, informuje Miele Experience. Nie została natomiast przesądzona data wejścia nowych przepisów ani wysokość kaucji za taką butelkę. Resort zapowiedział również drugą istotną zmianę: ustawowe wydłużenie ważności bonów wydawanych przez automaty z 30 do 90 dni.
Pierwszy rok działania kaucji przyniósł już bardzo dużą skalę zbiórki. Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska od początku funkcjonowania systemu zwrócono ponad 5 mld opakowań. Działa ponad 65,5 tys. punktów zwrotu, z czego 23,5 tys. wyposażono w automaty. Około 90 proc. zwrotów odbywa się właśnie za pośrednictwem automatów. Jednocześnie małe szklane butelki jednorazowe pozostają poza systemem – dopóki nie zmieni się prawo, zwykłej „małpki” bez znaku kaucji nie należy traktować jak opakowania kaucyjnego.
System kaucyjny po roku: 5 mld opakowań wróciło do zbiórki
Polski system kaucyjny po roku jest znacznie większy niż w pierwszych tygodniach po uruchomieniu. Wystartował 1 października 2025 roku, przy czym początek miał charakter przejściowy – opakowania ze znakiem kaucji stopniowo pojawiały się na półkach wraz ze zmianą etykiet i dostosowywaniem produkcji.
| Wskaźnik po pierwszym roku | Dane MKiŚ |
|---|---|
| Zwrócone opakowania | ponad 5 mld sztuk |
| Punkty zwrotu | ponad 65,5 tys. |
| Punkty z automatami | 23,5 tys. |
| Zwroty realizowane przez automaty | około 90 proc. |
| Punkty zbiórki poza handlem | blisko 750 |
Niemal połowa wszystkich punktów zwrotu funkcjonuje w małych sklepach. To istotne w kontekście planowanego rozszerzenia systemu na szkło, ponieważ właśnie przestrzeń magazynowa i logistyka małych placówek należą do najczęściej podnoszonych problemów.
„Dane z ostatnich miesięcy pokazują, że Polacy rozumieją ideę systemu kaucyjnego i aktywnie z niego korzystają.” — Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska, MKiŚ
Resort przywołuje również wyniki akcji Czysta Odra, podczas której w porównaniu z poprzednim rokiem zebrano o 80 proc. mniej puszek aluminiowych i o 90 proc. mniej butelek PET. To interesujący sygnał dotyczący zaśmiecania przestrzeni publicznej, choć nie należy traktować pojedynczej akcji sprzątania jako ogólnopolskiego pomiaru wszystkich odpadów.
Skala systemu jest już na tyle duża, że kolejne zmiany dotyczą nie jego uruchamiania, lecz wygody użytkowników oraz rozszerzenia katalogu zbieranych opakowań.
Czy małpki będą objęte kaucją? Kierunek jest potwierdzony, terminu jeszcze nie ma
Jeszcze w pierwszej połowie 2026 roku resort mówił przede wszystkim o analizowaniu możliwości włączenia szkła jednorazowego. W odpowiedzi na interpelację poselską z kwietnia Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazywało, że prowadzi rozmowy z branżą i analizuje doświadczenia państw, w których szkło jest zbierane w systemach depozytowych.
Po pierwszym roku działania systemu komunikat jest już znacznie bardziej konkretny. 1 października 2026 roku MKiŚ poinformowało wprost, że kolejnym etapem ma być objęcie zbiórką małych szklanych butelek po alkoholu. Oznacza to, że małpki w systemie kaucyjnym nie są już tylko luźno rozważanym pomysłem. Resort deklaruje zamiar przygotowania odpowiednich przepisów.
„Kolejnym ważnym etapem rozwoju systemu będzie objęcie nim małych szklanych butelek po alkoholu.” — Ministerstwo Klimatu i Środowiska
Jednocześnie najważniejsze jest rozróżnienie zapowiedzi od obowiązującego prawa. Ministerstwo zaznacza, że zmiana będzie wymagała odrębnych przepisów oraz odpowiedniego vacatio legis. Producenci będą musieli dostosować opakowania i oznakowanie, operatorzy – logistykę, a sklepy i punkty zbiórki – sposób przyjmowania szkła.
Dlatego nie ma dziś podstaw do stwierdzenia, że kaucja za małpki zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. W przestrzeni publicznej pojawiały się takie terminy, ale najnowszy oficjalny komunikat MKiŚ nie wskazuje konkretnej daty startu. Nie ogłoszono również ostatecznej kwoty kaucji.
Dopóki nie zostanie uchwalona nowelizacja i określony termin jej wejścia w życie, zwykła jednorazowa „małpka” pozostaje poza powszechnym systemem kaucyjnym.
Dlaczego małych butelek szklanych nie objęto kaucją od początku
Sprawa nie pojawiła się dopiero w 2026 roku. Jednorazowe opakowania szklane były dyskutowane już podczas przygotowywania pierwszych przepisów o systemie kaucyjnym. Ostatecznie ustawa przyjęta w 2023 roku skoncentrowała się na jednorazowych butelkach z tworzywa, puszkach metalowych oraz określonych butelkach szklanych wielokrotnego użytku.
Jednym z najważniejszych argumentów przeciwko objęciu szkła jednorazowego systemem od samego początku były koszty oraz logistyka. Szkło jest cięższe od PET i aluminium, wymaga więcej miejsca, może się tłuc i musi być bezpiecznie transportowane. Do tego jednorazowe butelki szklane już wcześniej trafiały do gminnej selektywnej zbiórki szkła.
Po roku pojawił się jednak inny praktyczny argument. System wyraźnie ograniczył liczbę puszek i plastikowych butelek pozostających w przestrzeni publicznej, przez co mocniej widoczny stał się problem porzuconego szkła. To właśnie ten efekt MKiŚ wskazuje, uzasadniając dalsze prace.
Trzeba przy tym odróżnić planowaną kaucję od istniejącej już opłaty dotyczącej alkoholu w małych opakowaniach. Tak zwana opłata od „małpek” dotyczy sprzedaży napojów alkoholowych w opakowaniach do 300 ml i jest mechanizmem wynikającym z przepisów dotyczących alkoholu i zdrowia publicznego. Kaucja byłaby czymś innym: kwotą pobieraną wraz z zakupem i możliwą do odzyskania po zwróceniu opakowania.
Co włączenie małpek może oznaczać dla klientów i sklepów
Szczegółowe zasady będzie można podać dopiero po publikacji projektu. Jeżeli szkło jednorazowe zostanie włączone do obecnego mechanizmu na podobnych zasadach jak inne opakowania, najważniejszym elementem dla klienta będzie oznaczenie na butelce. Dzisiaj właśnie znak kaucji i podana przy nim kwota rozstrzygają, czy opakowanie należy do powszechnego systemu.
W praktyce rozszerzenie może wymagać także dostosowania automatów. Czytnik musi rozpoznać konkretną butelkę, jej kod oraz kategorię opakowania. Już obecnie warto wiedzieć, co zrobić, gdy butelkomat nie przyjmuje prawidłowo oznaczonego opakowania. W przypadku jednorazowego szkła dochodzi dodatkowo kwestia bezpiecznego przechowywania i transportu.
To właśnie tutaj koncentrują się zastrzeżenia części branży handlowej. Polska Izba Handlu apelowała w czerwcu 2026 roku o pozostawienie jednorazowych butelek szklanych w gminnym systemie zbiórki. Organizacja wskazuje między innymi na przestrzeń potrzebną w sklepach, koszty obsługi, ciężar szkła, bezpieczeństwo pracowników oraz możliwe konsekwencje odebrania gminnemu systemowi części wartościowego surowca.
„Sklepy nie dysponują odpowiednią przestrzenią magazynową ani infrastrukturą.” — Polska Izba Handlu
Są to argumenty strony handlowej, a nie ostateczna ocena skutków regulacji. Z tego powodu kluczowy będzie projekt ustawy wraz z rozwiązaniami dotyczącymi obowiązków małych sklepów, finansowania zbiórki i logistyki szkła.
Bony kaucyjne mają być ważne 90 dni zamiast 30
Drugą zmianą zapowiedzianą po pierwszym roku jest wydłużenie okresu realizacji bonów wydawanych przez automaty. Ministerstwo zapowiedziało ustawowe bony kaucyjne 90 dni, zamiast funkcjonującego w części sieci 30-dniowego terminu.
Problem wynikał z tego, że przepisy nie stworzyły od początku jednolitego, praktycznego terminu dla wszystkich bonów. Poszczególne sieci stosowały własne zasady. W efekcie klient mógł zwrócić opakowania, otrzymać wydruk z automatu, a następnie zbyt późno zorientować się, że termin jego realizacji minął.
MKiŚ poinformowało 1 października, że planowana zmiana ustawowa ma wydłużyć ten okres z 30 do 90 dni. Część sieci handlowych jeszcze przed zmianą prawa zaczęła dobrowolnie przedłużać ważność swoich bonów.
Zapowiedź 90 dni jest konkretniejsza niż harmonogram włączania „małpek”: resort podał docelowy termin ważności bonu, ale zmiana nadal wymaga wejścia w życie odpowiednich przepisów.
Co zrobić dziś z małą szklaną butelką po alkoholu
Do czasu zmiany prawa najważniejsza pozostaje zasada: nie każdy szklany pojemnik jest opakowaniem kaucyjnym. Przed wrzuceniem lub oddaniem butelki należy sprawdzić jej oznaczenie.
- Sprawdź, czy na opakowaniu znajduje się oficjalny znak kaucji i jej kwota.
- Jeżeli zwykła jednorazowa „małpka” nie ma znaku kaucji, nie należy oczekiwać ustawowego zwrotu pieniędzy za jej oddanie.
- Po opróżnieniu jednorazową szklaną butelkę należy skierować do zbiórki szkła zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej gminie.
- Jeżeli opakowanie ma znak kaucji, postępuj zgodnie z zasadami systemu i instrukcją punktu zwrotu.
Przy zwykłym szkle przeznaczonym do recyklingu nie ma potrzeby zużywania dużej ilości wody na dokładne szorowanie opakowania. Podobną zasadę wyjaśniamy w poradniku czy trzeba myć słoiki przed wyrzuceniem do szkła. Opakowanie należy przede wszystkim opróżnić i zastosować się do lokalnych reguł segregacji.
Sam system kaucyjny jest częścią większej zmiany rynku opakowań. Od 2026 roku zaczęło być stosowane również unijne rozporządzenie PPWR, które stopniowo zwiększa znaczenie recyklingu, ponownego użycia oraz ograniczania zbędnych opakowań. Praktyczne działania w gospodarstwie domowym opisuje materiał o ograniczaniu plastiku w domu.
Jednorazowe butelki szklane są więc jednym z najważniejszych kolejnych tematów dla systemu, ale na początku października 2026 roku granica jest czytelna: obecne zasady nadal obowiązują, „małpki” nie weszły jeszcze do powszechnej kaucji, a resort przygotowuje zmianę prawa. Konkretnej daty startu i stawki kaucji nie należy podawać jako przesądzonej, dopóki nie pojawią się przyjęte przepisy.
Dla konsumenta najbezpieczniejsza zasada pozostaje prosta: nie kierować się samym materiałem ani pojemnością butelki, lecz sprawdzać oficjalny znak kaucji na konkretnym opakowaniu.
O tym i innych przydatnych informacjach możesz przeczytać na naszej stronie internetowej. Polecamy również lekturę: Gdzie wyrzucić paragon, ręcznik papierowy, tłusty karton i karton po mleku