Przymrozki do -4°C w listopadzie mogą uszkodzić rośliny nawet w zamkniętej szklarni. W pierwszej kolejności trzeba zabezpieczyć sałatę, rzodkiewkę, rukolę, młode siewki i warzywa liściowe uprawiane w doniczkach. Pomidory, paprykę, ogórki i bazylię najlepiej zebrać lub przenieść do cieplejszego pomieszczenia. Szpinak, roszponka i jarmuż są odporniejsze, ale młode egzemplarze również warto osłonić, informuje Miele Experience.
Najważniejsze jest to, że nieogrzewana szklarnia nie zapewnia stałej ochrony przed mrozem. W słoneczny dzień może być w niej znacznie cieplej niż na zewnątrz, lecz podczas długiej, zimnej nocy temperatura wewnątrz potrafi zbliżyć się do temperatury otoczenia. Dlatego przed listopadowym ochłodzeniem warto przygotować dodatkowe osłony bezpośrednio nad grządkami.
Które rośliny osłonić przy -4°C? Tabela na listopad
Nie wszystkie warzywa reagują na przymrozki tak samo. Gatunki ciepłolubne mogą ucierpieć już przy temperaturze bliskiej 0°C, podczas gdy odpowiednio zahartowane warzywa zimowe znoszą krótkie spadki temperatury poniżej zera.
| Roślina | Ryzyko przy -4°C w szklarni | Co zrobić przed nocą? |
|---|---|---|
| Pomidor | Bardzo wysokie | Zebrać owoce, nie polegać na samej agrowłókninie |
| Papryka i bakłażan | Bardzo wysokie | Zebrać plony lub przenieść rośliny do miejsca bez mrozu |
| Ogórek | Bardzo wysokie | Zebrać owoce przed ochłodzeniem |
| Bazylia | Bardzo wysokie | Przenieść do jasnego, ciepłego pomieszczenia |
| Sałata | Umiarkowane, wyższe u młodych roślin | Osłonić białą agrowłókniną |
| Rzodkiewka | Umiarkowane | Osłonić lub zebrać gotowe zgrubienia |
| Rukola | Zależne od odmiany i zahartowania | Osłonić młode liście |
| Burak liściowy | Umiarkowane | Zabezpieczyć włókniną, zwłaszcza młode rośliny |
| Szpinak zimujący | Niewielkie u zahartowanych roślin | Osłonić młode siewki; starsze obserwować |
| Roszponka | Zwykle niewielkie | Osłonić przy dłuższym ochłodzeniu |
| Jarmuż | Niewielkie u zahartowanych roślin | Zwykle nie wymaga dodatkowej osłony przy krótkim przymrozku |
| Marchew i pietruszka korzeniowa | Niewielkie dla korzeni w niezamarzniętej glebie | W razie potrzeby zabezpieczyć powierzchnię ziemi ściółką |
Ocena dotyczy krótkotrwałego spadku temperatury do -4°C na zewnątrz, a nie gwarantowanej temperatury wewnątrz szklarni. Znaczenie mają także czas trwania mrozu, wilgotność gleby, odmiana i stopień zahartowania roślin. Zestawienie opracowano na podstawie informacji South Dakota State University Extension oraz Iowa State University Extension.
Dlaczego w nieogrzewanej szklarni rośliny mogą zmarznąć?
Ściany ze szkła lub poliwęglanu ograniczają działanie wiatru i pomagają zatrzymywać ciepło nagromadzone w ciągu dnia. Nie są jednak źródłem ogrzewania. Gdy przez wiele godzin na zewnątrz utrzymuje się mróz, powietrze i podłoże w szklarni stopniowo się wychładzają.
Szczególnie narażone są rośliny stojące blisko ścian, nieszczelnych drzwi i otworów wentylacyjnych. Większe ryzyko dotyczy też niewielkich doniczek, w których podłoże może wychładzać się szybciej niż gleba w grządce.
Dlatego temperaturę w nieogrzewanej szklarni najlepiej sprawdzać termometrem z funkcją zapamiętywania minimum. Czujnik warto umieścić na wysokości liści, z dala od bezpośredniego nasłonecznienia i ściany.
Jeżeli nocą temperatura spadnie na zewnątrz do -4°C, nie można z góry zakładać, że wewnątrz utrzyma się dodatnia wartość. Przy kolejnych mroźnych nocach nawet dobrze zamknięta konstrukcja może nie wystarczyć.
Sałata, rzodkiewka i rukola — te grządki osłoń w pierwszej kolejności
Sałata w szklarni w listopadzie może nadal nadawać się do zbioru, szczególnie jeśli została posadzona odpowiednio wcześnie. Jednak młode, delikatne liście nie są tak odporne jak rośliny, które stopniowo przyzwyczaiły się do chłodu.
Podobnie jest z rzodkiewką. Krótki, lekki przymrozek nie musi zniszczyć zgrubień, ale może uszkodzić liście. Jeśli rzodkiewki osiągnęły właściwą wielkość, rozsądniej zebrać je przed ochłodzeniem niż ryzykować pogorszenie jakości.
Rukola również może przetrwać chłodne noce, lecz jej odporność zależy między innymi od gatunku, odmiany i fazy wzrostu. Młode siewki są bardziej narażone niż dobrze rozwinięte rozety.
Najprostsze rozwiązanie to ustawienie niskich pałąków nad grządką i rozłożenie białej agrowłókniny. Między materiałem a liśćmi warto pozostawić przestrzeń, szczególnie przy mocniejszych przymrozkach.
Jeżeli planujesz późnojesienne uprawy także w przyszłym sezonie, terminy siewu warzyw liściowych znajdziesz w poradniku co siać w sierpniu na jesienny zbiór. Wcześniejszy wysiew pozwala roślinom rozwinąć się przed listopadowym spadkiem temperatury.
Szpinak, roszponka i jarmuż — czy wytrzymają -4°C?
Te trzy warzywa mają znacznie większe możliwości przetrwania jesiennego chłodu niż pomidory czy ogórki.
Szpinak zimujący
Szpinak zimujący, wysiany w odpowiednim terminie i zahartowany, zwykle dobrze znosi krótkotrwałe przymrozki. Temperatura -4°C nie musi oznaczać utraty roślin.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku bardzo młodych siewek, które wykiełkowały niedawno. Ich delikatne tkanki warto osłonić, szczególnie jeśli prognoza zapowiada kilka zimnych nocy z rzędu.
Roszponka
Roszponka należy do warzyw nadających się do uprawy w chłodniejszej części roku. Dobrze rozwinięte rozety mogą przetrwać krótkie przymrozki bez dodatkowego ogrzewania.
Osłona z włókniny pomaga jednak ograniczyć wahania warunków wokół roślin i zabezpiecza liście przed gwałtownym wychłodzeniem. Ma to szczególne znaczenie w niewielkich szklarniach i przy przedłużającym się okresie mrozu.
Jarmuż
Jarmuż jest jednym z najbardziej odpornych warzyw liściowych. Zahartowane rośliny zwykle dobrze radzą sobie z temperaturą -4°C, dlatego podczas krótkiego listopadowego przymrozku nie trzeba poświęcać im tyle uwagi co sałacie.
Nie oznacza to jednak całkowitej odporności na zimę. Młode sadzonki, słabo ukorzenione egzemplarze i rośliny uprawiane w niewielkich pojemnikach wymagają większej ostrożności.
Przy planowaniu następstwa upraw przydatny będzie również poradnik jak zaplanować ogród jadalny, aby zbierać warzywa od marca do listopada.
Jaka agrowłóknina ochroni rośliny przy -4°C?
Do listopadowego zabezpieczania grządek stosuje się białą agrowłókninę osłonową. Materiał przepuszcza światło i powietrze, a jednocześnie ogranicza straty ciepła z otoczenia roślin.
Według Royal Horticultural Society cięższe włókniny ogrodnicze mogą zapewniać około 2°C dodatkowej ochrony przed przymrozkiem. Nie jest to jednak stała ani gwarantowana różnica temperatur, ponieważ efekt zależy od nasłonecznienia, wilgotności i sposobu zastosowania osłony.
| Rodzaj osłony | Zastosowanie w szklarni | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Biała włóknina 17 g/m² | Lekkie zabezpieczenie młodych upraw | Mniejsza izolacyjność |
| Biała włóknina około 30–35 g/m² | Ochrona grządek podczas chłodniejszych nocy | Mniejsza przepuszczalność światła niż w cieńszej włókninie |
| Dwie warstwy włókniny | Dodatkowa osłona przy silniejszym przymrozku | Nie zapewniają temperatury powyżej 0°C bez względu na pogodę |
| Niski tunel z włókniny | Osłonięcie całego rzędu sałaty lub szpinaku | Wymaga kontroli wilgotności i temperatury |
| Folia polietylenowa | Możliwa jako zewnętrzna osłona na stelażu | Ryzyko kondensacji wody i przegrzania w słoneczny dzień |
W praktyce przy -4°C na zewnątrz jedna warstwa cienkiej włókniny może być niewystarczająca dla wrażliwych warzyw. Najważniejsze, aby nie traktować osłony jak ogrzewania. Nawet dwie warstwy nie uratują pomidorów, jeśli temperatura przy ich liściach spadnie poniżej zera na dłuższy czas.
Pełne informacje o właściwościach materiałów znajdują się w poradniku RHS dotyczącym włóknin i osłon uprawowych.
Jak zabezpieczyć szklarnię przed nocnym przymrozkiem? Instrukcja na jeden wieczór
Przygotowania najlepiej zakończyć przed zachodem słońca, zanim powietrze i konstrukcja szklarni zaczną się szybko wychładzać.
- Sprawdź prognozę i termometr. Zwróć uwagę nie tylko na minimalną temperaturę, lecz także na długość okresu poniżej zera i prognozę na kolejne noce.
- Zbierz warzywa ciepłolubne. Ogórki, paprykę i pomidory zabezpiecz przez zbiór. Do dalszego dojrzewania wybieraj zdrowe, odpowiednio rozwinięte pomidory.
- Przenieś delikatne rośliny doniczkowe. Bazylię oraz inne gatunki wymagające dodatniej temperatury ustaw w odpowiednio ciepłym i jasnym miejscu.
- Ustaw pałąki nad wrażliwymi grządkami. Osłoń przede wszystkim sałatę, młodą rukolę, rzodkiewkę i delikatne siewki.
- Rozłóż białą agrowłókninę. Przy mocniejszym ochłodzeniu wykorzystaj dwie warstwy, dbając o to, aby materiał nie obciążał roślin.
- Zamknij drzwi i okna na noc. Sprawdź, czy nie ma dużych szczelin, przez które zimne powietrze bezpośrednio napływa na rośliny.
- Rano skontroluj warunki. W słoneczny dzień zdejmij lub uchyl dodatkowe osłony, jeśli temperatura pod nimi nadmiernie wzrasta. Zapewnij wentylację bez gwałtownego wychładzania roślin.
Jeżeli gleba jest wyraźnie sucha, można ją umiarkowanie podlać wcześniej w ciągu dnia. Nie należy jednak zalewać grządek wieczorem ani traktować intensywnego podlewania jako pewnego sposobu ochrony przed mrozem. Jesienią nadmierna wilgotność zwiększa ryzyko chorób grzybowych.
Trzy błędy, przez które rośliny przemarzają mimo zamkniętej szklarni
1. Pozostawienie pomidorów pod samą włókniną
Pomidor nie staje się odporny na mróz tylko dlatego, że rośnie pod szkłem lub poliwęglanem. Nawet krótkie zamarzanie tkanek może spowodować poważne uszkodzenia. Przy prognozowanym -4°C bezpieczniej zebrać pozostałe owoce, zamiast liczyć na osłonę bez ogrzewania.
2. Szczelne zamknięcie wilgotnej szklarni na wiele dni
Podczas chłodnej pogody para wodna może skraplać się na ścianach i osłonach. Długotrwale wilgotne liście sprzyjają rozwojowi chorób, w tym szarej pleśni. RHS podkreśla znaczenie wentylacji szklarni także zimą.
Dlatego w cieplejszej części dnia, gdy warunki na to pozwalają, należy zapewnić krótką wymianę powietrza. Więcej wskazówek zawiera poradnik RHS dotyczący użytkowania szklarni zimą.
3. Założenie, że wszystkie warzywa potrzebują identycznej osłony
Osłanianie całej szklarni grubym materiałem nie zawsze ma sens. Zahartowany jarmuż może bez problemu przetrwać krótki przymrozek, podczas gdy sałata rosnąca obok będzie potrzebowała ochrony. Z kolei pomidor może zostać uszkodzony pomimo zastosowania włókniny.
Najbardziej racjonalne jest więc podzielenie szklarni na strefy: rośliny ciepłolubne przeznaczyć do zbioru lub przeniesienia, delikatne warzywa osłonić, a gatunki odporne na mróz pozostawić pod obserwacją.
Co zrobić rano, jeśli liście są zamarznięte?
Widoczny szron nie zawsze oznacza, że roślina obumarła. Liście szpinaku, jarmużu czy roszponki mogą odzyskać prawidłowy wygląd po stopniowym odmarznięciu, o ile ich tkanki nie zostały trwale uszkodzone.
Nie należy szarpać zamarzniętych liści, polewać ich gorącą wodą ani gwałtownie ogrzewać roślin. Najlepiej pozwolić im stopniowo odmarznąć i dopiero później ocenić stan upraw.
Uszkodzenia mrozowe mogą objawiać się wodnistymi plamami, więdnięciem, brunatnieniem lub czernieniem tkanek. Rośliny z rozległymi uszkodzeniami trzeba ocenić indywidualnie, a chore i gnijące części usunąć.
Jeżeli po przymrozku planujesz również prace na odkrytych grządkach, sprawdź co można jeszcze siać i sadzić w listopadzie przed nadejściem mrozu. Nie wszystkie uprawy trzeba kończyć wraz z pierwszą temperaturą poniżej zera.
Co zabezpieczyć już teraz, jeśli prognoza zapowiada -4°C?
Najpierw zbierz pomidory, ogórki i paprykę oraz przenieś bazylię i inne wrażliwe rośliny doniczkowe do miejsca bez mrozu. Następnie przykryj sałatę, rzodkiewkę, młodą rukolę i niedawno posadzone warzywa liściowe. Szpinak zimujący i roszponkę osłoń przede wszystkim wtedy, gdy są jeszcze małe lub prognozowane są kolejne mroźne noce.
Jarmuż oraz dobrze zahartowane warzywa zimowe nie wymagają automatycznie takiego samego zabezpieczenia jak sałata. Najważniejszą kontrolą pozostaje pomiar minimalnej temperatury wewnątrz szklarni. To on pokaże, czy zastosowane osłony wystarczają, czy przed następnym ochłodzeniem konieczne będzie dodatkowe zabezpieczenie albo ogrzewanie.
Polecamy również lekturę: Placki z kiszonej kapusty bez drożdży. Jak odcisnąć kapustę, żeby były chrupiące, a nie gumowate